کاکایی خزری پرنده ای است دریایی و نسبتا بزرگ که بالهای دراز و پاهای پرده‌داری به رنگ زرد روشن دارد. این پرنده شباهت و قرابت نزدیکی با کاکائی نقره ای دارد و مانند آن و به وسیله سر وگردن سفید و سطح پشتی خاکستری رنگش، شناخته می شود.
گردن، سینه، سطح شکمی و دمش سفید رنگ و روی بالها و سطح پشت آن خاکستری پر رنگ است. سرش بزرگ، پیشانیش برجسته و شیب دار و چشمان زردش حلقه چشمی قرمز رنگی دارد.
منقاری بلند و باریک به رنگ زرد دارد که نوک تیزش به طرف پایین منحنی است و زیر آن لکه قرمز رنگی دیده می شود. نوک شاه پرهای اولیه بالهایش سیاه و لکه سفیدی در ابتدای هر کدام از پرها دیده می شود البته بیرونی ترین شاه پر اولیه هرکدام از بالها لکه سفید درازی دارد که در وضعیت پرواز به خوبی نمایان است.
اگرچه کاکائی دریای خزر شباهت های زیادی با کاکائی نقره ای دارد ولی پاها، بالها و گردنش کمی بلندتر از آن، چشمانش کوچکتر و اغلب تیره تر، و همچنین اختلاف در رنگ پاها از صورتی روشن به زرد روشن و رنگ خاکستری سطح پشتی و بالهایش تیره تراز رنگ خاکستری سطح پشتی و بالهای کاکائی نقره به نظر می رسد.
زیستگاه این پرنده در جزایر شنی و صخره ای، سواحل رودخانه ای و مناطق پوشیده از بوته های گیاهی یافت می شوند و یا در حوزه فعالیت های انسانی در اسکله ها، بنادر و دنبال عرشه کشتی ها دیده می شوند. آنها به طور معمول بر روی زمین های مسطح و کم ارتفاع و نزدیک آب لانه سازی می کنند و به صورت گروهی مهاجرت می کنند.
کاکایی خزری عموما ماهی خوار هستند ولی بسته به شرایط زیستی از رژیم های غذائی متنوعی استفاده می کنند. آنها گاهی به دنبال قایق های ماهیگیری برای گرفتن بقایای دور ریز امعا و احشای ماهیهای صید شده می باشند و گاهی درحوالی مناطقی که در آن فعالیتهای انسانی وجود دارد به دنبال تغذیه از پس ماندها دیده می شوند و در طول فصل زاد و ولد با شکار جوندگان و پرندگان کوچک غذای خود را تأمین می کنند.
زیست ۵۳۵ گونه پرنده مهاجر در ایران
یک کارشناس محیط زیست و حیات وحش با بیان اینکه ۵۳۵ گونه پرنده در ایران دیده شده است، گفت : این تعداد حدود یک سوم از پرنده های کل دنیا را تشکیل می دهد که در فصول پاییز و زمستان از سیبری و اروپا به ایران مهاجرت کرده و بیشتر در استان های شمالی کشور دیده می شوند.
علی امینیان افزود : حدود ۶۵ درصد از پرندگان مهاجر را قو، غاز، اردک، آبچلیک و کاکایی ها تشکیل می دهند.
وی با بیان اینکه در کشور حدود ۶۰۰ سایت پرندگان وجود دارد، اظهار داشت : از این تعداد تنها ۱۰۵ زیستگاه که بیشتر حائز اهمیت است به ثبت بین‌المللی رسیده‌اند و بیشتر پرندگان مهاجری که برای زمستان‌گذرانی می‌آیند، در این زیستگاه‌ها ساکن می‌شوند.
امینیان به درآمد بالای گردشگری پرنده نگر در کشورهای دیگر اشاره کرد و بیان داشت: درآمد گردشگری پرنده‌نگر بسیار بیشتر از شکار است و کشورهای اروپایی به این واقعیت پی برده‌اند و تلاش خود را برای گسترش این صنعت به کار گرفته‌اند.
وی خاطرنشان کرد : تعداد طرفداران پرنده‌نگر در کشوری مانند انگلستان آنقدر زیاد است که برخی‌ها معتقدند طرفداران پرنده‌نگر در این کشور بیشتر از طرفداران فوتبال است.
به گفته این کارشناس محیط زیست و حیات وحش، تقویت زیرساخت ها به همراه آموزش جهت ارتقای سطح دانش راهنماهای تورهای گردشگری می تواند گردشگران زیادی را برای دیدن پرندگان بومی و مهاجر به کشور بکشاند.
کاکایی به چشمه کیله زیبایی می بخشند
یک شهروند تنکابنی که به حضور کاکایی ها در رودخانه چشمه کیله در فصل پاییز و زمستان عادت کرده است، گفت : پرواز این پرندگان جلوه خاصی به این شهر می دهد و بسیاری از گردشگران که با این صحنه زیبا مواجه می شوند، به عکاسی و ثبت تصاویر زیبای آن می پردازند.
پروانه همرنگ در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود : باید از این ظرفیت که در سایر شهرهای همجوار کمتر دیده می شود در قالب تورهای گردشگری و سیاحتی استفاده شود و حضور این پرندگان را به فال نیک گرفت.
این شهروند با بیان اینکه تبلیغات رسانه ای برای شناساندن این قابلیت ها به هموطنان سایر استان ها و خارج از کشور بسیار موثر است، تصریح کرد : باید با برگزاری جشنواره های بومی و محلی در کنار رودخانه چشمه کیله و دعوت از صدا و سیما و خبرگزاری ها برای پوشش رسانه ای آن، این ظرفیت شناسانده شود.
پرنده نگری، جاذبه گردشگری مازندران
به باور کارشناسان در واقع پرنده نگری در گردشگری حیات وحش از جمله فعالیت های در حال رشد است و روزانه افراد بیشتری به این شاخه از گردشگری علاقه مند می شوند. این رشته در نقاط مختلف دنیا هواداران و متقاضیان بی شماری دارد و صدها هزار پرنده نگر حرفه ای درآمدهای کلانی را از رهگذر این نوع توریسم یا گردشگری عاید کشورهایی می کنند که با اقلیم متنوع خود میزبان پرندگان از سراسر جهان هستند.
بر اساس آمار منتشر شده از منابع جهانی، در سال ۲۰۰۹ حدود چهار میلیون نفر از ژاپن با هدف پرنده نگری از کشور خارج شده و به کشورهای مختلف سفر کرده‌اند. این در حالی است که ایران جزو کشورهایی با تنوع گونه‌ای بالا است و حدود ۶۰۰ گونه پرنده وجود دارد که سال به سال نیز به تعداد آنها اضافه می‌شود.
مازندران دارای ۲ تالاب بین‌المللی میانکاله و فریدونکنار و چندین تالاب و آبگیر محلی، چون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گل‌پل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است.
مازندران همچنین افزون بر ۸۰۰ قطعه آب‌بندان به مساحت ۱۷ هزار هکتار دارد. همه ساله در فصل زمستان۱۰۰ گونه پرنده مهاجر زمستان گذران با جمعیتی حدود ۳۰۰ هزار بال به مازندران مهاجرت می‌کنند.
بر اساس آمارهای رسمی، تاکنون بیش از ۴۹۰ گونه جانوری از رده‌های مختلف مهره‌داران اعم از پرندگان، پستانداران، خزندگان، دوزیستان و ماهی‌ها در زیست‌بوم مازندران شناسایی شده‌اند.
پرندگان با ۳۱۷ گونه از ۵۸ خانواده، پستانداران با ۶۳ گونه و ۱۹ خانواده، دوزیستان با ۹ گونه از ۶ جنس و ۶ خانواده، خزندگان با ۲۶ گونه از ۲۱ جنس و ۱۱ خانواده و ماهی‌ها با ۷۵ گونه بخشی از تنوع زیستی حیات وحش مازندران را تشکیل می‌دهند.