طی چهار سال گذشته حاشیه رودخانه چشمه‌کیله تنکابن چهره متفاوتی به خود گرفته و شهروندان این شهر حال و هوای تازه‌ای از زیست شهری را تجربه می‌کنند. چشمه‌کیله دیگر تنها یک پل تاریخی بر فراز رودخانه‌ای خروشان نیست؛ اجرای مسیرهای پیاده‌روی، پارک‌های خطی و فضاهای گردشگری در حاشیه رودخانه، این منطقه را به محلی برای تفریح و رویدادهای متنوع تبدیل کرده است؛ مجموعه اقداماتی زیرساختی با هدف ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، جاذبه‌سازی و تجربه زیست نو برای شهروندان و گردشگران است.
با این حال، فراهم کردن چنین زیرساخت‌هایی در حاشیه رودخانه، اگرچه جذاب است، اما عملیاتی کردن آن به سادگی امکان‌پذیر نیست. چشمه‌کیله رودخانه‌ای طغیانی با سابقه سیلاب‌های ویرانگر است؛ نزدیک‌ترین نمونه آن سال ۱۴۰۰ بود که طغیان رودخانه بخش زیادی از منطقه خلیج فارس، رمضانخیل سابق، را تخریب کرد. این حادثه پرخسارت اما همزمان با نخستین روزهای شروع فعالیت دوره فعلی مدیریت شهری رخ داد و تجربه آن تصمیمی تعیین‌کننده برای رودخانه را به دنبال داشت؛ پس از این اتفاق قرار شد که هرگونه فعالیت گردشگری و سرمایه‌گذاری در حاشیه رودخانه، مشروط به اجرای دیواره‌سازی و ساماندهی کامل بستر و حریم انجام شود.
عملیات ایمن‌سازی چشمه‌کیله درحالی رقم خورد که تا پیش از آن، یعنی تا سال ۱۴۰۰ تنها ۶۰۰ متر دیوار حفاظتی در مسیر رودخانه اجرا شده بود، اما طی چهار سال گذشته و با سرمایه‌گذاری ۵۵ میلیارد تومانی شهرداری، حدود سه هزار و ۵۰۰ متر دیگر دیواره‌سازی در دو سمت رودخانه انجام شد و طول دیواره‌ها به شش برابر افزایش یافت.
اما نکته مهم درباره ایمن‌سازی رودخانه، حساسیت‌های زیست‌محیطی و میزان پایبندی به اصول مهندسی رودخانه است؛ موضوعی که همواره در کنار این طرح‌ها مطرح می‌شود. پرسش اصلی این است که این اقدامات تا چه اندازه بر پایه اصول فنی و کارشناسی اجرا شده و فعالیت‌های گردشگری حاشیه رودخانه تا چه میزان در برابر سیلاب‌های طغیانی چشمه‌کیله ایمن شده‌اند.
تنکابن، نخستین شهر مازندران با توافقنامه رسمی ساماندهی رودخانه
در همین ارتباط مدیر منابع آب تنکابن، با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری رودخانه چشمه‌کیله و اهمیت ایمن‌سازی آن در برابر سیلاب، درباره اقدامات فنی انجام‌شده برای ساماندهی این رودخانه گفت: چشمه‌کیله از سه سرشاخه اصلی شامل رودخانه دو هزار، سه هزار و ولمرود تشکیل شده و رودخانه‌ای دائمی با دبی مناسب است. می‌توان گفت تنکابن نخستین شهر مازندران است که مدیریت شهری آن با هماهنگی و نظارت امور آب، توافقنامه رسمی ساماندهی حاشیه رودخانه را امضا و اجرا کرده است.
حمیدرضا افقی با اشاره به اینکه استفاده از ظرفیت رودخانه‌ها برای اجرایی پروژه‌های گردشگری مشروط به ایمن‌سازی آن بر اساس اصول فنی است؛ تصریح کرد: با توجه به ظرفیت گردشگری چشمه‌کیله و تجربه موفق کشورهای مختلف در بهره‌گیری از فضاهای رودخانه‌ای، طرح‌های گسترده‌ای برای توسعه گردشگری در کنار این رودخانه آغاز شده و با سرعت مطلوبی هم در حال پیشرفت است.
اجرای دیوار حفاظتی بر اساس مطالعات کارشناسی
او پیرامون مطالعات انجام‌شده برای دیواره‌سازی رودخانه و حفاظت از ساحل رودخانه در برابر سیلاب توضیح داد: برای ایجاد حفاظت مناسب در برابر سیلاب، بر اساس طرح‌ها و نقشه‌های تهیه‌شده توسط مشاور، مطالعات حدبستر، حریم رودخانه و پهنه‌بندی سیلاب انجام شد و با توجه به نتایج این مطالعات، عرض بین حدود ۹۰ تا ۱۰۰ متر برای احداث دیوار حفاظتی در محدوده شهری تعیین شد. اکنون تقریباً تمامی دیوار حفاظتی در محدوده بین پل کمربندی تا پل چشمه‌کیله در دو سوی رودخانه تکمیل شده و شهرداری نیز در پشت این دیواره‌ها طرح‌های گردشگری خود را اجرا می‌کند.
ظرفیت عبور سیلاب فراتر از استاندارد
این مقام مسئول با اشاره به نتایج مطالعات سیلاب و اینکه این میزان عرض برای اجرای دیواره حفاظتی کافی است یا خیر اظهار داشت: بر اساس مطالعات دبی سیلاب با دوره بازگشت ۲۵ ساله حدود ۲۸۶ مترمکعب بر ثانیه، دوره ۵۰ ساله ۳۲۸ مترمکعب و دوره ۱۰۰ ساله حدود ۳۷۰ مترمکعب بر ثانیه است. اما در سیلاب سال ۱۳۹۷، رودخانه دبی حدود ۴۵۰ مترمکعب بر ثانیه سیلاب را تجربه کرد؛ رقمی که معادل دوره بازگشت نزدیک به ۲۵۰ سال است.
او ادامه داد: بر اساس استانداردها، طراحی سیلاب در محدوده‌های شهری باید روی دوره بازگشت ۲۵ ساله انجام شود، اما دیواره‌سازی‌هایی که اکنون اجرا شده، با عرض و ارتفاع موجود، حداقل دو برابر ظرفیت سیلاب دوره ۱۰۰ ساله را پوشش می‌دهد.
تجربه سیلاب ۱۴۰۰ و عملکرد دیواره‌ها
مدیر منابع آب تنکابن در توضیح بیشتر پیرامون سیلاب سال ۱۴۰۰ در تنکابن و تخریبی که در منطقه رمضانخیل در پی داشت گفت: شهروندان به خاطر دارند که در آن سیلاب، بخش زیادی از بلوار خلیج فارس، رمضانخیل سابق تخریب و مسیر رفت و آمد مردم کاملاً مسدود شد. اما پس از اجرای دیواره جدید، نه‌تنها فضای ایجاد پارک خطی فراهم شد، بلکه با وجود چندین سیلاب طی سال‌های اخیر، هیچ آسیبی به این محدوده وارد نشد. البته شهرداری علاوه بر دیواره سازی تعدادی برید عرضی هم در این محدوده اجرا کرد؛ شرایطی که نشان می‌دهد با اجرای دیواره‌ها و تثبیت بستر، جریان سیلاب اکنون با امنیت از این مقطع عبور می‌کند.
تداوم اقدامات برای توسعه گردشگری ایمن
وی با اشاره به روند روبه‌رشد استفاده از ظرفیت‌های گردشگری فضاهای رودخانه‌ای گفت: در بسیاری از کشورها از ظرفیت رودخانه‌ها برای توسعه گردشگری بهره گرفته می‌شود و امروز شهرداری تنکابن نیز در هر دو ساحل چپ و راست چشمه‌کیله اقدامات گسترده‌ای انجام داده است. این روند ادامه دارد تا شهروندان بتوانند با ایمنی مناسب از این فضا استفاده کنند.
او در ادامه افزود: علاوه بر محدوده شهری، در اطراف بیمارستان فوق تخصصی قلب تنکابن نیز حدود یک‌ونیم کیلومتر دیواره حفاظتی اجرا شده است. همچنین در بخش‌های بالادست، نزدیک به سه کیلومتر عملیات دیواره‌سازی و تثبیت بستر انجام شده که در سال‌های گذشته سابقه نداشت.
افقی با اشاره به اینکه بخش عمده این عملیات با منابع داخلی شهرداری و در قالب قراردادهای نظارتی با امور آب اجرا شده است، تصریح کرد: هدف اصلی این اقدامات افزایش ایمنی و تثبیت زمینهای اطراف رودخانه است. به گفته وی، دیواره‌سازی و تثبیت بستر، علاوه بر افزایش ایمنی شهری، زمینه توسعه گردشگری پایدار در تنکابن را فراهم کرده است.
ارسال دیدگاه