فصل تولید برگ سبز نوشیدنی پرطرفدار ایرانی‌ها در مازندران با برداشت سه هزار و ۳۶ تن برگ سبز و تولید ۶۵۷ تن چای خشک به پایان رسید. امسال شورای قیمت‌گذاری محصولات کشاورزی نرخ خرید هر کیلوگرم برگ سبز درجه یک را ۲۴ هزار و ۵۰۰ تومان و برگ سبز درجه ۲ را ۱۸ هزار تومان تعیین کرد که نسبت به سال گذشته برای چای درجه یک ۳۶ درصد و برای چای درجه۲ حدود ۲۰ درصد رشد را نشان می‌دهد. با این نرخ مصوب، چایکاران مازندرانی ۵۳۴ میلیارد تومان درآمد حاصل از فروش برگ سبز چای داشتند.
این در حالی است که سال گذشته حدود چهار هزار تن برگ سبز چای در مازندران تولید شد و ۸۹۹ تن چای خشک از این برگ‌های سبز خوش‌بو و خوش‌مزه به دست آمده بود. به عبارتی دیگر امسال ۲۴ درصد کاهش در میزان تولید برگ سبز چای و ۲۷ درصد کاهش در تولید چای خشک ثبت شد.
درحالی که متولیان بخش چای کاهش بارش‌ها و خشکسالی را عامل اصلی افت تولید برگ سبز عنوان می‌کنند، فعالان بخش تولید عوامل دیگری از جمله حمایت ناکافی از تولیدکنندگان، از بین رفتن باغهای چای به‌دلیل تغییر کاربری و گسترش ویلاسازی و افزایش قیمت بالای برخی نهاده‌ها مانند کود شیمیایی اوره که طی یک سال گذشته تا پنج برابر رشد داشت، فشار مضاعفی بر چایکاران وارد کرد و در بی‌میلی به احیای باغهای چای و کاهش برگ سبز موثر می‌دانند.
تلاش‌های دولت برای تقویت تولید و حمایت از چایکاران
در همین ارتباط، رئیس اداره چای تنکابن، روز یکشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا مجموع برگ سبز خریداری‌شده در این منطقه را یک‌هزار و ۴۳۴ تن درجه یک و ۹۴۰ تن درجه دو اعلام کرد و افزود : از این میزان ۵۱۳ تن چای خشک به ارزش ۵۲۰ میلیارد تومان استحصال شد.
کیومرث نعیمائی با اشاره به کاهش ۲۰ درصدی تولید نسبت به سال گذشته گفت : خشکسالی و افزایش دما از عوامل اصلی افت تولید بوده است. با این حال، جلساتی با شرکت‌های بیمه برگزار شده و خسارت‌ها همانند سال گذشته به‌صورت صددرصدی جبران خواهد شد.
نعیمائی همچنین از پرداخت حدود ۸۰ درصد مطالبات چایکاران خبر داد و ادامه داد:تسهیلات به‌زراعی با سود چهار درصد و بازپرداخت سه‌ساله تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان برای هر هکتار از طریق بانک مهر ایران در اختیار کشاورزان قرار گرفته است. طی این مدت ۹۱۵ تن نهاده شیمیایی نیز تأمین و خریداری شده که پس از فعال شدن سامانه جهاد کشاورزی از طریق تعاونی‌ها توزیع خواهد شد.
وی استقبال چایکاران از تسهیلات به‌زراعی را مطلوب توصیف کرد و گفت که این تسهیلات برای جوان‌سازی بوته‌ها و افزایش کیفیت برگ چای استفاده می‌شود و دوره‌های آموزشی متعددی در زمینه هرس و اصلاح باغ‌ها برگزار شده است.
رئیس اداره چای تنکابن درباره برنامه‌های احیای باغ‌ها و حمایت دولت توضیح داد که تسهیلات حمایتی برای هر هکتار تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان با بازپرداخت سه‌ساله و سود چهار درصد ارائه می‌شود و تسهیلات ویژه‌ای نیز برای هرس کف‌بر، هرس کمربری، اصلاح شیب باغ، احداث حوضچه و لوله‌کشی، آبیاری با برق یا انرژی خورشیدی و توسعه تجهیزات آبیاری در نظر گرفته شده است.
وی درباره قیمت‌گذاری چای خشک گفت :تعیین نرخ بر عهده کارخانه‌هاست، اما نرخ کارشناسی می‌تواند در افزایش استقبال مصرف‌کنندگان و تنظیم بازار مؤثر باشد. با بهبود قیمت چای خشک و برگ سبز، تمایل به احیای باغ‌ها افزایش یافته و سال گذشته بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از باغ‌ها در منطقه تنکابن و عباس‌آباد احیا شد.
نعیمائی خاطرنشان کرد: تولید چای علاوه بر سودآوری اقتصادی، نقش مهمی در زیبایی محیط، توسعه گردشگری کشاورزی و برگزاری جشنواره‌ها و رویدادهای معرفی این محصول بومی دارد. در سال‌های اخیر، دولت با هدف پایداری تولید و افزایش بهره‌وری در صنعت چای کشور، مجموعه‌ای از برنامه‌ها و حمایت‌های عملی را در دستور کار قرار داده است. ضمن اینکه جای خشکی که ما در کارخانه تولید می‌کنیم در فروش بهاره با فیمت خوبی به فروش می‌رسد اما چای تولید تابستان قیمت ناچیزی دارد که چندان به سود کارخانه‌دار و جوابگوی هزینه‌های تولید نیست.
تسهیلات کم‌بهره برای به‌زراعی باغهای چای
در سال‌های اخیر، دولت با هدف پایداری تولید و افزایش بهره‌وری در صنعت چای کشور، مجموعه‌ای از برنامه‌ها و حمایت‌های عملی را در دستور کار قرار داده است. از تأمین نهاده‌های موردنیاز و پرداخت تسهیلات کم‌بهره گرفته تا توسعه آموزش‌های فنی و پیگیری طرح‌های به‌زراعی، این اقدامات نقش مهمی در کاهش هزینه‌های تولید، بهبود کیفیت محصول و افزایش انگیزه چایکاران داشته است. گزارش پیش‌رو، بخشی از آخرین وضعیت تولید چای در شهرستان رامسر و حمایت‌های ارائه‌شده به چایکاران را بازتاب می‌دهد.
در همین ارتباط رئیس اداره چای رامسر درباره آخرین وضعیت برداشت و خرید برگ سبز چای در سال ۱۴۰۴ به خبرنگار ایرنا گفت: میزان تولید برگ سبز چای در این شهرستان ۶۶۲ تن بوده که از این میزان، ۴۴۱ تن درجه یک و ۲۵۷ تن درجه دو است. بر اساس فرآوری صورت‌گرفته، امسال ۱۴۴ تن چای خشک در کارخانه‌های این شهرستان تولید شده است.
مهران امیری‌نژاد ارزش ریالی برگ سبز چای در این دوره را ۱۴۵ میلیارد ریال اعلام کرد و گفت: از این میزان، ۱۰۹ میلیارد ریال سهم کارخانه‌ها و ۳۶ میلیارد ریال سهم دولت بوده که تاکنون ۹۹ درصد آن به چایکاران پرداخت شده است. ضمن اینکه با پیگیری‌های صندوق حمایت از توسعه چای کشور، ۹ میلیارد ریال تسهیلات در اختیار کارگزاری اتحادیه تعاونی فجر قرار گرفت و کود شیمیایی خریداری و بین چایکاران توزیع شد.
وی درباره برنامه‌های حمایتی به‌زراعی اظهار کرد: برای هرس کف‌بر، هرس کمربری، تغییر الگوی کشت و احیای باغات چای، تسهیلات کم‌بهره پس از بازدید کارشناسان و از طریق بانک‌های دولتی پرداخت می‌شود. میزان این تسهیلات به‌ترتیب برای هر هکتار ۹۰ میلیون، ۷۰ میلیون، ۹۵ میلیون و ۱۰۰ میلیون تومان تعیین شده است.
امیری با اشاره به اهمیت ارتقای دانش فنی باغداران گفت: نخستین دوره آموزشی سال جاری در پژوهشکده چای کشور و ایستگاه تحقیقات چای برگزار شد و ادامه دوره‌ها متناسب با نیاز چایکاران انجام می‌شود. وی از فروش مناسب چای خشک تولیدی شهرستان خبر داد و گفت: بخش زیادی از چای ممتاز تولیدشده امسال با قیمت مطلوب در بازار عرضه شده است. همچنین صندوق توسعه چای برای خرید نهاده‌های شیمیایی، تسهیلاتی معادل ۱۰ میلیون تومان برای هر هکتار و یک میلیون تومان برای هر هزار مترمربع در اختیار چایکاران قرار می‌دهد.
او قطعه‌بندی زمین‌ها بعد از تقسیم ارث و بلاتکلیفی آنها را عاملی بر روند احیای باغهای پای توصیف کرد.
روایت متفاوت تولیدکنندگان از چالش‌های پنهان تولید چای
با وجود تمام حمایت‌هایی که مسئولان درباره بهبود وضعیت تولید چای اعلام می‌کنند، چایکاران و فعالان این صنعت روایت دیگری از واقعیت‌های موجود دارند. مدیر کارخانه چای کتالم که خود تولیدکننده برگ سبز است، وضعیت تولید و آینده بازار چای در مازندران را به دلیل تغییر کاربری گسترده باغهای چای و کاهش تولید برگ سبز نگران کننده و نامعلوم دانست و گفت: اکنون بسیاری از باغهای قدیمی در معرض نابودی قرار دارند؛ تغییر کاربری افسارگسیخته و ویلاسازی، قیمت بالای زمین بلای جان باغهای چای شده، به همین دلیل چایکاران دیگر انگیزه‌ای برای حفظ و نگهداری باغ‌ها ندارند. حتی وام‌های به‌سازی و تسهیلات کم‌بهره‌ای که برای حمایت از تولید در نظر گرفته شده، اثر ملموسی بر مشکلات چایکاران نداشته است. ضمن اینکه عمده تولید کنندگان سن بالایی دارند و نسل‌های امروزی علاقه‌ای ادامه تولید ندارند.
شایان احمدنژاد درباره افزایش شدید قیمت نهاده‌ها نیز توضیح داد: سال گذشته تسهیلاتی برای خرید کود اوره به کشاورزان پرداخت شد، اما قیمت اوره از حدود ۱۵۰ هزار تومان به ازای هر هکتار، امسال به حدود ۷۵۰ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی پنج‌برابری که باوجود آن هنوز پاسخگوی نیاز تولید نیست. بسیاری از کشاورزان تنها یک نوبت کود به باغ می‌دهند و به دلیل هزینه‌های بالا، از ادامه این کار صرف‌نظر می‌کنند.
به‌گفته او، این در حالی است که کود اوره توسط جهاد کشاورزی توزیع می‌شود، اما بخشی از دریافت‌کنندگان اگرچه مالک باغ چای هستند، باغ را رها کرده‌اند و عملاً تولیدی ندارند؛ از این‌رو لازم است سازوکاری شفاف برای اختصاص نهاده‌ها به چایکاران واقعی تدوین شود تا کیفیت تولید حفظ بماند.
این فعال صنعت چای با تأکید بر ناکافی بودن حمایت‌ها گفت: در چنین شرایطی اگر قیمت خرید برگ سبز چای افزایش پیدا نکند، کشاورزان انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری و نگهداری باغ نخواهند داشت، باغ‌ها رها می‌شوند و روند کاهش تولید شدت می‌گیرد. ضمن اینکه جای خشکی که ما در کارخانه تولید می‌کنیم در فروش بهاره با فیمت خوبی به فروش می‌رسد اما چای تولید تابستان قیمت ناچیزی دارد که چندان به سود کارخانه‌دار و جوابگوی هزینه‌های تولید نیست.
او وضعیت تولید چای در مازندران را متفاوت از گیلان دانست و افزود: کشاورزان گیلانی به دلایل مختلف انگیزه بیشتری برای تولید دارند، اما در مازندران روند کاهش باغات و افت تولید چای کاملاً محسوس است و نیاز به تصمیم‌گیری فوری مسئولان برای حمایت مؤثر و پایدار از چایکاران وجود دارد.
مازندران حدود ۲ هزار و ۳۵۰ هکتار باغ چای فعال و غیرفعال دارد که همه این مساحت زیر کشت چای در سه شهرستان رامسر، تنکابن و عباس‌آباد قرار دارد. بر اساس آمارها یک‌هزار و ۲۵۰ هکتار از باغهای چای مازندران در شهرستان‌های تنکابن و عباس‌آباد و یک‌هزار و ۱۰۰ هکتار نیز آن در شهرستان رامسر واقع شده است. بررسی مجموع اظهارنظرهای مسئولان و فعالان صنعت چای نشان می‌دهد که اگرچه حمایت‌های دولتی در بخش‌هایی مانند تأمین نهاده‌ها، پرداخت تسهیلات کم‌بهره و خرید تضمینی برگ سبز نقش مهمی در پایداری تولید داشته، اما چالش‌های جدی و ساختاری همچنان سد راه توسعه این بخش است.
خشکسالی و کاهش بارش‌ها، افزایش چندبرابری قیمت نهاده‌ها، تغییر کاربری و ویلاسازی در باغهای چای، و کاهش انگیزه تولیدکنندگان از جمله عواملی هستند که آینده تولید چای به‌خصوص در مازندران را با تهدید مواجه کرده‌اند. به نظر نیاز است با این میزان تهدید رویکرد جدیدی برای حمایت بیشتر از تولید این نوشیدنی پرطرفدار ایرانی‌ها و ایجاد میل و انگیزه برای بازگشت به دوران رونق گذشته اتخاذ شود.
ارسال دیدگاه